Vergi sistemimizde gelir unsurlarının tespiti yapılırken sürekli ya da geçici olup olmamasına göre ayrım yapılır. Arızi kazançlar ise süreklilik göstermeyen, tek seferlik veya nadiren elde edilen gelir türlerini ifade eder. Ancak bazı kazanç türleri, görünüşte arızi olsa da vergi mevzuatına göre bu kapsamın dışında kalır. Bu yazıda hangi kazançların arızi kazanç olarak değerlendirilemeyeceğini, yani hangi kazançların arızi kazanç değil kabul edildiğini tüm yönleriyle ele alıyoruz.
Hangi Kazançlar Arızi Kazanç Değildir?
Vergi mevzuatında bazı gelir türleri istisna tutulmuş ya da arızi kazanç kapsamına alınmamıştır çünkü bu gelirlerin ya süreklilik arz etmesi beklenir ya da ticari faaliyet kapsamına girer. Bu nedenle bazı kazanç türleri, tek seferlik bile elde edilse arızi sayılmaz.
Süreklilik Gösteren Kazançlar
Kazanç belirli bir zaman aralığında düzenli olarak elde ediliyorsa, arızi nitelikte olmadığı kabul edilir. Süreklilik unsuru, vergiye tabi olmanın temel kriterlerinden biridir.
Ticari Nitelik Taşıyan Gelirler
Bir mal veya hizmetin düzenli olarak alım-satımı yapılıyorsa ya da bu faaliyet organizasyon dahilinde yürütülüyorsa ticari kazanç sayılır. Ticari faaliyetler arızi kazanç sayılmaz çünkü bu kazançların amacı kar elde etmektir.
Serbest Meslek Gelirine Benzeyen Kazançlar
Kendi bilgi, tecrübe ve mesleki yetkinlikleri ile elde edilen gelirler, tek seferlik olsa bile arızi değil serbest meslek kazancı sayılır. Örneğin, uzmanlık alanına dair verilen bir danışmanlık hizmeti bu kapsamdadır.
Gayrimenkul Satışında Arızi Kazanç Sayılmayan Durumlar
Gayrimenkul satışlarında bazen arızi kazanç elde edilse de, bazı durumlar bu kapsamın dışında kalır ve farklı vergisel uygulamalara tabi olur.
5 Yılı Aşan Sahiplik Durumu
Gayrimenkulün edinilme tarihinden itibaren 5 yıl geçtikten sonra yapılan satışlarda doğan kazançlar vergiye tabi değildir. Ancak bu gelir arızi kazanç da sayılmaz çünkü vergiden muaftır.
Alım-Satımın Süreklilik Arz Etmesi
Bir kişinin birden fazla taşınmazı kısa aralıklarla alıp sattığı tespit edilirse bu faaliyet ticari kazanç olarak değerlendirilir. Bu durumda elde edilen gelir arızi değil, ticari kazanç kapsamına girer.
Hisse Senedi Satışından Elde Edilen Kazançlar
Hisse senedi satışları da bazı durumlarda arızi kazanç dışındadır. Özellikle Borsa İstanbul’da işlem gören senetlerin elden çıkarılmasıyla elde edilen gelirlerin vergilendirilme şekli farklıdır.
1 Yıl Süreyle Elde Tutulan Hisseler
Borsada işlem gören hisse senetleri, en az 1 yıl süreyle elde tutulduğunda satıştan doğan gelirler gelir vergisinden istisna tutulur. Bu gelir türü arızi değildir çünkü istisna kapsamında vergilendirilmez.
Profesyonel Alım-Satım Faaliyetleri
Hisse senedi alım-satımı düzenli hale gelmişse ve yüksek tutarlarda yapılıyorsa bu bir yatırım faaliyetinden ziyade ticari faaliyet olarak kabul edilir. Bu durumda kazanç arızi değil ticari kazançtır.
Eser, İcat Ve Buluşlardan Elde Edilen Gelirler
Tek seferlik dahi olsa, bir kişinin kendi bilgi ve emeği ile ortaya koyduğu ürünler üzerinden elde ettiği gelirler arızi değil, diğer kazanç ve irat kapsamında değerlendirilir.
Telif Gelirleri
Sanatçı, yazar veya müzisyenlerin telif yoluyla elde ettiği gelirler, düzenli olsun ya da olmasın arızi kazanç değildir. Bu kazançlar ya serbest meslek ya da istisnai gelir olarak vergilendirilir.
Patent Ve Faydalı Model Kazançları
Buluş ya da faydalı modelden elde edilen gelirler belirli şartlarda vergiden istisna tutulabilir ama bu durum da arızi kazanç anlamına gelmez. Bu tür gelirlerin kendi özel vergilendirme kuralları vardır.
Değer Artış Kazancı Arızi midir?
Değer artış kazancı ile arızi kazanç birbirine karıştırılmamalıdır çünkü her değer artışı arızi değildir.
Mevzuatta Belirtilen Sınırlar
Bazı menkul ve gayrimenkullerin elden çıkarılmasıyla elde edilen kazançlar değer artış kazancı sayılır. Bunların arızi olarak nitelendirilmesi için süreklilik göstermemesi gerekir.
İstisnai Değerler Aşıldığında
Kazanç istisna sınırlarını aşarsa vergiye tabi olur ve bu kazanç arızi değil, beyana tabi değer artış kazancı sayılır.
Sıkça Sorulan Sorular
Aşağıda “Hangi Kazançlar Arızi Kazanç Değildir?” ile ilgili sıkça sorulan sorular ve yanıtları yer almaktadır:
Gayrimenkul satışından elde edilen her gelir arızi midir?
Hayır, satışın tek seferlik olması yeterli değildir. Eğer kişi birden fazla gayrimenkulü kısa sürede alıp satıyorsa bu faaliyet ticari olarak değerlendirilir ve arızi sayılmaz.
Hisse senedi satışından elde edilen kazançlar neden arızi kazanç değildir?
Çünkü bu kazançlar ya istisna kapsamında vergi dışı bırakılır ya da düzenli alım-satım faaliyeti olarak görülüp ticari kazanç sayılır. Bu nedenle arızi değildir.
Telif geliri arızi kazanç olabilir mi?
Telif geliri sanatçının fikri emeğine dayandığı için arızi kazanç olarak değerlendirilmez, ya serbest meslek geliri ya da istisnai gelir kapsamındadır.
Tek seferlik danışmanlık hizmeti arızi kazanç olur mu?
Hayır, uzmanlık bilgisi ile verilen hizmetler serbest meslek faaliyeti sayılır. Tek seferlik dahi olsa bu kazanç arızi değildir.
Değer artış kazancı arızi kazanç sayılır mı?
Bazı durumlarda sayılabilir ama istisna sınırları aşıldığında bu gelir beyana tabi hale gelir ve artık arızi sayılmaz.
Patentten elde edilen gelir arızi midir?
Hayır, patentten doğan kazançlar özel düzenlemelere tabidir. Tek seferlik olsa bile bu gelirler arızi değil, düzenli bir ekonomik değer ifade eder.
Arızi kazançlar hangi şartlarda vergiye tabi olur?
Arızi kazançlar belirli bir tutarı aşarsa vergiye tabi olur. Ancak bu tutarı aşan kazançlar arasında bile bazı gelirler arızi sayılmaz.
Freelance yapılan işler arızi kazanç olabilir mi?
Hayır, freelance işler düzenli veya uzmanlık içeren faaliyetlerdir. Dolayısıyla serbest meslek geliri olarak kabul edilir ve arızi sayılmaz.
Kaynak: https://www.sanayihaberi.com/
